Oddział Puławski PTTK

Nasze Puławy

Puławy - punkt na mapie nad rzeką Wisłą, na skrzyżowaniu dróg kołowych ze wschodu na zachód i północy na południe lub odwrotnie. Jest też linia kolejowa.To tu można dotrzeć ze wszystkich stron Polski, Europy i Świata. Namawiam by przybyć i pozwiedzać, zobaczyć a warto. Przyroda dała nie skąpiąc swego bogactwa. A człowiek na przestrzeni wieków swym dziełem też zostawił swoje ślady nie psując zbytnio natury. Fizjograficznie jest to obszar: Niziny Mazowieckiej w jej południowej części zwanej Małym Mazowszem i Wyżyny Lubelskiej jej zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego. Przełom Wisły przez wyżyny środkowopolskie też daje piękno w krajobrazie. To na tym skrawku Polskiej Ziemi historia zaznaczyła nazwę w swoich dziejach. Już nasi praprzodkowie jak tylko lodowiec skandynawski ustępował myśliwi - łowcy mieli obozowisko i konsumowali zdobycz polowania.Odkrył to naukowiec puławskiego instytutu i opublikował w roku 1896.A rzeka Wisła - matka polskich rzek - ich królowa - była od wieków arterią komunikacyjną. Tędy miał do Prus na misję ewangelizacyjną płynąć z Krakowa późniejszy święty Wojciech. Podążający nią w dziennikach z podróży odnotowywali stan okolic Puław : w połowie XVII szkocki handlowiec lokował tu oddział swojej toruńskiej firmy. W wieku XVIII podróżnicy z Czech i Francji też dają pisane świadectwo w swoich relacjach. To tu zdecydował się przenieść książę Stanisław Herakliusz Lubomirski z Końskowoli swoją rezydencję. Zlecił Tylmanowi z dalekich Niderlandów - miejscowości Gameren - budowę godnego marszałka koronnego pałacu. Do całości powstała urbanistyczna oprawa rezydencji : park, wodociąg, port handlowy. Było takie "trójmiasto" wieś pańszczyźniana Włostowice - rezydencja Pałacowa - osada handlowo-rzemieślnicza wszystko nad Wisły brzegiem. Początek XVIII w posiadaniu Sieniawskich, a od 1731 jako wiano ślubne też magnackiej rodziny Czartoryskich. Ten okres 100 letniej historii jest widoczny i przekazywany do dzisiaj. Założenia architektoniczne związane z imieniem Izabela z Flemingów i jej męża Adama Kazimierza Czartoryskiego, to złoty wiek Puław. Czartoryscy uczynili tu ośrodek umysłowo-artystyczny konkurujący ze stolicą. Postacie : Christian Piotr Aigner,Julian Ursyn Niemcewicz, Franciszek Dionizy Kniaźnin , Jan Paweł Woronicz, Grzegorz Piramowicz, Jan Piotr Norblin, Zygmunt Vogel, Franciszek Lessel, Tadeusz Kościuszko i wielu innych .Tymi postaciami ich działalnością dla Czartoryskich zyskały Puławy miano "Polskich Aten". Upadek Powstania Listopadowego to koniec tamtych Puław. Nowa rzeczywistość i lokacja tu najpierw Aleksandryjskiego Instytutu Wychowania Panien, później Instytutu Agronomicznego i Rolno-Leśnego zamienionego po Powstaniu Styczniowym na Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Ten okres też dał do historii postacie : Henryki Pustowójtównej, Leona Frankowskiego, Adama Chmielowskiego - św.Brata Alberta, Ludwika Waryńskiego. Z historii warto zaznaczyć utworzenie powiatu 1866, doprowadzenie koleii w 1877, otrzymanie praw miejskich 1906. Wiek XX i I wojna światowa nie wniosły większych zmian. Po następuje powolny ale systematyczny rozwój miasta : elektryfikacja, wodociąg, most na Wiśle - wtedy ogromny -dziś wąskie gardło trasy przelotowej przez miasto.W budowie po latach obwodnica z mostem. Kataklizm II wojny światowej to frontowe zniszczenia z 1939 i 1944/45, zbrodnicza likwidacja obywateli wyznania mojżeszowego, represje członków Państwa Podziemnego i ludności cywilnej.Do roku 1960 powolny rozwój. Decyzja o lokalizacji w puławskich lasach kombinatu chemicznego -"fabryki urodzaju" to burzliwy rozwój miasta z napływem nowych mieszkańców, rozwój potrzebnej infrastruktury bytowej i kulturalnej. Widać to z oddali i przejazdu przez miasto. Warto zatrzymać się w drodze na zwiedzanie: Osady Parkowo-Pałacowej z jej zabytkami : Świątynię Sybilli - pierwsze polskie muzeum rok 1801, obok Dom Gotycki, pomnik Tankreda i Kloryndy, Puławską Grotę, Pałac Czartoryskich z fosą i kordegardami, poczytać tablice poświęcone: Tadeuszowi Kościuszce, Ludwikowi Waryńskiemu, Andrzejowi Strugowi,Powstańcom Styczniowym-studentom puławskiego instytutu,wojnie polsko-bolszewickiej, pracownikom PINGW- II w.ś., Krystynie Krachelskiej "Danucie" żołnierzowi Powstania Warszawskiego i wielu innym powiązanym z pracą w murach pałacu , sarkofag, kamień-pomnik na 170 lat śmierci księżnej Izabeli. Pospacerować po parku do: Domku Greckiego, Pałacu Marynki, Żółtego Domku, Altany-Domku Chińskiego, Schodów Angielskich,tarasów rampowych-Diabelskich Schodów, Kaplicy pałacowej-"kościoła na Górce",Bramy Rzymskiej,Głębokiej Drogi z mostkiem zakochanych.Czy do kościoła na Włostowicach z zespołem pomników historii.Po drodze Muzeum Oświatowe w budynku szkoły elementarnej fundacji ks.Izabeli. Odwiedzić w lecie puławskie muzea w parku, w byłym szpitalu św.Karola Boromeusza - regionalne wszystkie prowadzone przez Oddział Puławski PTTK. Spacer po skwerze z "Pomnikiem Macierzyństwo" i pomnikiem Ludwika Waryńskiego, Krzyżem Milenijnym.Idąc dalej możemy w czasie spaceru widzieć pomnik "braterstwa broni" i współczesną zabudowę centralnej częsci miasta z pawilonami handlowymi, kinem, domem kultury "POK Dom Chemika", kościół "garnizonowy",urząd miasta a na skwerku pomnik papieża-polaka Jana Pawła II. To taki ekspresowy spacer. Warto zarezerwować więcej czasu i pospacerować po osiedlach mieszkaniowych by zobaczyć miasto od środka. Puławy - miasto mimo burzliwej urbanizacji pozostało miastem zielonym, mającym wskaźniki o wiele lepsze od norm miastem przyjemnym ich mieszkańcom i otwartym dla gości dysponującym stosowną bazą. Okolice Puław też są równie interesujące.

Ryszard Bałabuch

Wszelkie informacje w naszym Biurze Obsługi Ruchu Turystycznego tel.0-81 8864756.

GÓRA